Bu araç Türk Toraks Derneği 2025 Uzlaşı Raporu, SBÜ "Tütün ve Tütün Ürünleri" kitabı ve Türkiye'deki KÜB/KT metinlerine göre öneri üretir. Bırakma ilaçlarının (Dupons, Champix, Zyban, Qsmok, Nikitabs, NRT) KÜB 4.5 etkileşimleri ve sigarayı bırakmanın CYP1A2 etkisi kapsanmıştır; ilaç adları TİTCK ruhsatlı ürünler listesinden (13.11.2026) tanınır. Bunların dışındaki ilaç–ilaç etkileşimleri için ek kaynak kullanın. Yalnızca hekimler içindir; son karar ve sorumluluk hekime aittir. Kullanım koşulları
Öğren: Her başvuruda tütün kullanımını sorun ve kaydedin (en az 12 ayda bir). Durum: kullanıyor / 6 aydan az süredir içmiyor / 6 aydan fazla süredir içmiyor / hiç kullanmamış. E-sigara, nargile ve ısıtılmış tütünü de sorun.
Öner: Açık, güçlü ve kişiye özel bırakma önerisi verin. "Sağlığınız için yapabileceğiniz en önemli şey sigarayı bırakmak. Size yardım edebilirim." Hekimin kısa önerisi bile bırakma oranını %4,8'den %8'e çıkarır.
Ölç: Önümüzdeki 30 gün içinde bırakmaya istekli mi? Fagerström, varsa CO ölçümü, önceki denemeler.
Önderlik et: 2 hafta içinde bırakma günü, çevreye duyurma, tetikleyicileri planlama, ilaç tedavisi, yazılı materyal.
Örgütle: Bırakma sonrası ilk hafta, ilk ay; sonra 3, 6 ve 12. ay. İlk 3 ayda en az 10'ar dakikalık 5 görüşme önerilir.
İlişki (Relevance): Sigarayı hastanın kendi hastalığı, ailesi, çocukları ve ekonomik durumuyla ilişkilendirin.
Riskler: Akut (nefes darlığı, astım alevlenmesi, impotans, infertilite, enfeksiyon), uzun vadeli (MI, inme, akciğer ve diğer kanserler, KOAH, osteoporoz), çevresel (eşte kanser, çocukta astım, otit, ani bebek ölümü).
Ödüller: Daha iyi tat ve koku, para, nefes ve evin kokusu, çocuklara örnek olmak, egzersiz performansı, cilt.
Engeller: Yoksunluk, başarısızlık korkusu, kilo alma, destek eksikliği, depresyon, çevrede içenler.
Tekrar: Her ziyarette yineleyin. Çoğu kişi başarmadan önce defalarca dener.
Düşünme öncesi: "Dedem içti 100 yaşına kadar yaşadı." Hikâyesini dinleyin, zararları ve bırakmanın faydalarını anlatın, çelişkiyi ortaya koyun. Bırakmayı önerin ama zorlamayın; kararına saygı duyun.
Düşünme: "İstediğim zaman bırakırım." İkna etmeye çalışmayın, motive edin, kararını bekleyin.
Hazırlık: Kararını kutlayın, 2 hafta içinde bırakma günü belirleyin, çevresine söylesin, tek nefes bile yok, alkolden uzak dursun, önceki denemeden ders çıkarsın, yoksunluğu ve ilaçları anlatın. 1 hafta ve 1 ay sonra kontrol.
Hareket: Bırakmış ama 6 ay dolmamış; en sık nüks bu dönemde (%50'si ilk 2–3 haftada). Yoksunlukla baş etmeyi destekleyin.
Sürdürme: 6 aydan uzun süredir içmiyor. Nüks önleme desteği.
Nüks: Her nüks bir öğrenme deneyimidir. Tetikleyiciyi bulun, daha önce kullanılmayan ilacı, kombinasyonu veya daha uzun süreyi düşünün.
Belirtiler: sigara isteği, konsantrasyon güçlüğü, sinirlilik, huzursuzluk, duygudurum değişikliği (disfori, anksiyete, depresyon), uykusuzluk, iştah artışı, kilo alma. İlk 3 günde zirve yapar, 3–4 haftada azalır.
İstek geldiğinde: meyve ya da çiğ sebze soyup yemek (salatalık, elma, havuç), 10 kez derin nefes, duş, yemekten hemen kalkmak, diş fırçalamak, yürüyüş, su içmek, stres topu. İstek genellikle birkaç dakikada geçer; ertelemek işe yarar.
Kahve ve çay sigarayı tetikleyebilir. Sigara bırakılınca kafein düzeyi yükseldiği için kahve miktarını azaltmak çarpıntı ve uykusuzluğu hafifletir.
Amaç sigara ile ilgili düşünce kalıplarını değiştirmek ve yüksek riskli durumlarda baş etme becerisini güçlendirmektir. Farmakoterapi ile birlikte başarıyı artırır.
Davranışsal: İçilen sigaraların kaydı, tetikleyicilerin belirlenmesi, içmeyi erteleme, sınırlı sigara taşıma, sigarayı yarıda söndürme, sigarayı sadece dışarıda içme, araçta içmeme, yemek sonrası diş fırçalama veya yürüyüş, elleri oyalayan uğraşlar, bol sıvı, egzersiz, sigara parasıyla kendini ödüllendirme.
Bilişsel: "O benim dostum" yerine "Dostum olsa sağlığımı bozmaz, paramı almaz". "Bir sigara içtim, iradesizim" yerine "Bir hata yaptım; tekrarlamazsam amacıma ulaşırım" (hata–nüks ayrımı). Sigaranın stresi azalttığı inancı yanlıştır.
Nüks önleme: Kişisel ve çevresel tetikleyicilerde farkındalık, yaşam düzeninde kalıcı değişiklik, sosyal destek, nüksün yarattığı kaygıyla çalışma. Tekli ya da çoklu BDT ile ilaç birlikteliği nüksü yaklaşık %20–45 azaltır; BDT ile telefon danışmanlığı birlikte daha etkilidir.
Azaltarak bırakmak olur mu? Bırakma gününe kadar azaltmak, birden bırakmakla benzer başarı sağlar (RR 1,01). Ama bırakma gününden sonra tek nefes bile alınmamalı.
Bir taneden bir şey olur mu? Olur. Tek sigara (kayma) ve birkaç sigara (hata) büyük oranda nükse döner. İlk 2 haftada hiç içmeyenlerin uzun dönem bırakma olasılığı 10 kat yüksektir.
Bırakınca kilo alır mıyım? Kilo alımı olabilir. Egzersiz, dengeli beslenme ve sağlıklı atıştırmalık yardımcı olur. Bupropion ve oral NRT kilo alımını geciktirebilir. Kilo alımının riski sigaraya devam etmenin riskinden çok küçüktür.
İlaçlar bağımlılık yapar mı? Vareniklin, bupropion ve sitizin bağımlılık yapmaz. NRT'de bağımlılık riski düşüktür; sakıza bağlanma nadiren olabilir.
Elektronik sigara veya ısıtılmış tütünle bırakılır mı? Hayır. Türk Toraks Derneği bunları bırakma aracı olarak önermez; benzer riskler taşırlar ve Türkiye'de satışları yasaktır. Isıtılmış tütün nükste de önerilmez.
Nargile daha mı az zararlı? Hayır. Nikotinin yanında karbonmonoksit, ağır metaller ve kömür dumanına maruz kalınır.
Alkol içebilir miyim? Bırakma döneminde alkolden uzak durun; nükse yol açar. Alkol kullanmayanların başarısı ≥ 3 kat yüksektir.
Kaç denemede bırakılır? Ortalama 6–14 deneme bildirilir; uzunlamasına bir çalışmada 1 yıllık başarıdan önce ortalama 30 deneme bulunmuştur. Başarısız deneme irade eksikliği değildir.
Ücretsiz ilaç var mı? Evet. Sigara Bırakma Polikliniklerinde Sağlık Bakanlığı'nın gönderdiği ilaçlarla tüm etken maddeler ücretsiz verilebiliyor: vareniklin (Champix değil, Dupons), bupropion (Zyban değil, Qsmok), sitizin (Nikitabs) ve nikotin replasmanı. Eczaneden alınırsa SGK geri ödemesi yok.
Danışma hattı: ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı.
20 dakika: Nabız ve tansiyon düşmeye başlar.
12 saat: Kandaki karbonmonoksit normale iner.
2–12 hafta: Dolaşım ve akciğer fonksiyonu düzelir.
1–9 ay: Öksürük ve nefes darlığı azalır.
1 yıl: Koroner kalp hastalığı riski içen birinin yaklaşık yarısına iner.
5–15 yıl: İnme riski hiç içmeyenlerinkine yaklaşır.
10 yıl: Akciğer kanseri riski içmeye devam edenin yaklaşık yarısıdır.
15 yıl: Koroner kalp hastalığı riski hiç içmeyenle aynı düzeydedir.
"Günde bir paket, yılda yüz binlerce lira demek. Bu parayla ne yapmak isterdiniz?"
"Evde içilen sigaranın dumanını çocuklarınız da soluyor."
"Şu anki nefes darlığınızın ve öksürüğünüzün en büyük nedeni sigara; bırakınca birkaç hafta içinde fark edeceksiniz."
"Sigarayı bırakmanın faydası için asla geç değildir."
"Hastayken azaltmak yeterli değil; ara sıra içmek de riski ortadan kaldırmıyor."
Gebelik: Önce psikososyal müdahale (motivasyonel görüşme ve BDT). En az 4 görüşme, her biri en az 10 dk. Bırakma sonrası ilk 15 günde bir kez, 3 ay boyunca ayda bir, sonra 3 ayda bir, 1 yıl. NRT kategori D: yalnızca bağımlılığı yüksek ve davranışsal tedavinin yetmediği durumda fayda–zarar tartışılarak (tercihen aralıklı oral form). Bupropion ve vareniklin önerilmez. Doğum sonrası %50–60 yeniden başlar; destek sürmeli.
Ergen: Öncelik davranışsal tedavi (6A: öngörü eklenir). 18 yaş altında NRT, bupropion, vareniklin ve sitizin önerilmez. İzlem: ilk ay 2 haftada bir, 3 aya kadar aylık, sonra 3 ayda bir, en az 1 yıl. E-sigarayı mutlaka sorun.
KOAH: Bağımlılık genellikle yüksek, depresyon sık. Yoğun motivasyonel destek ve ilaç birlikte. Oksijen tedavisi alanlara yanık ve yangın riski anlatılmalı.
Kanser: Bırakmak cerrahi riskini azaltır, kemo-radyoterapi yanıtını artırır, ikincil tümör riskini düşürür.
Diyabet: Bırakmak insülin direncini ve komplikasyonları azaltır. İnsülin kullananda bırakınca hipoglisemi açısından izlem.
Psikiyatrik hastalık: Başarıyı azaltır; farmakoterapi ve psikiyatri desteği gerekir. Sigara bırakma altta yatan hastalığı şiddetlendirebilir; klozapin, olanzapin gibi ilaçların düzeyi yükselir.
Kronik hastalıklar: Motivasyonel görüşme, BDT ve destek grupları önerilir.
Sigara dumanındaki polisiklik hidrokarbonlar CYP1A2'yi indükler (nikotin değil; bu yüzden NRT bu etkiyi sürdürmez). Bırakınca şu ilaçların düzeyi artar: teofilin, klozapin, olanzapin, haloperidol, fluvoksamin, ropinirol, takrin, kafein. Varfarinde INR, insülinde kan şekeri izlenmeli. Bu, hangi bırakma ilacı kullanılırsa kullanılsın geçerlidir.
Aynı konuda kaynakların farklı öneri verdiği noktalar. Araç, çelişkide genellikle daha temkinli olanı uygular ve uyarıda kaynağı belirtir.
Bupropion kontrendikasyonları: Toraks benzodiazepin, barbitürat ve antiepileptik ilaçların mevcut kullanımında önermez; Zyban ve Qsmok KÜB'lerinde bunlar yalnızca "dikkat, en fazla 150 mg/gün" uyarısıdır. Kontrolsüz HT sayfada kontrendike olarak ele alınır; KÜB'de uyarıdır (tansiyon ölçülür, belirgin artışta kesilir).
Linezolid / IV metilen mavisi: Toraks bupropionla birlikte önermez; Türkçe Zyban, Qsmok ve Wellbutrin XL metinlerinde geçmez.
Bupropion süresi: KÜB en az 7 hafta (7. haftada ilerleme yoksa kes); Toraks 8 hafta, gerekirse 6 ay.
Vareniklin ve araç kullanımı: Champix KT baş dönmesi, uyku hali ve geçici bilinç kaybı nedeniyle etkisi bilinene kadar araç kullanmamayı önerir; Toraks sonraki çalışmaların sürüş etkisini desteklemediğini belirtir.
Vareniklin bırakma günü: Dupons/Champix 8–14. gün (veya ilk 5 hafta içinde esnek); Toraks esnek tarihli yöntemde bir ay içinde bırakma günü seçilebileceğini belirtir.
Türk Toraks Derneği. Tütün Ürünleri ve Nikotin Bağımlılığında Tanı ve Tedavi Uzlaşı Raporu, Nisan 2025.
Erdöl C, Ergüder T (ed). Tütün ve Tütün Ürünlerinin Kullanımının Önlenmesi, Kontrolü ve Tedavisi. SBÜ Yayınları, 2021.
KÜB/KT: Dupons, Champix (KT), Zyban, Qsmok, Wellbutrin XL, Nikitabs, Nicorette Freshmint 4 mg, Nicotinell 2 mg sakız, Nicotinell 21 mg/24 saat, Nicorette Invisi 15 ve 25 mg/16 saat.
Etkileşim kuralları: Dupons 1 mg KÜB (TİTCK), Zyban KÜB (TİTCK), Qsmok 150 mg KÜB (TİTCK), Champix 0,5 ve 1 mg kullanma talimatı, Nikitabs KÜB (rev. 29.08.2023) bölüm 4.3–4.5.
İlaç adları: TİTCK Ruhsatlı Beşeri Tıbbi Ürünler Listesi, 13.11.2026 (23.017 ürün; ATC koduna göre gruplanır; her hafta otomatik güncellenir).
WHO clinical treatment guideline for tobacco cessation in adults, 2024 (Toraks raporu aracılığıyla).